Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), 18 Mayıs 2018 tarihinde Ankara Saray Çocuk Evleri Sitesi'ne resmi bir izleme ziyareti gerçekleştirmiştir. Bu rapor, söz konusu ziyaretin bulgularını ve CES Bursa projesi için çıkarılan dersleri kamuoyuyla paylaşmaktadır.
"Fiziksel koşulların yetersizliği işkence ve kötü muamele kapsamında değerlendirilebilmektedir."
— TİHEK Saray ÇES Ziyaret Raporu, Madde 25 (18 Mayıs 2018)
Kuruluşun resmi kapasitesi 184 çocuk olmasına karşın, ziyaret tarihinde 263 çocuk barınmaktadır. Bu durum, kapasitenin %43 oranında aşıldığını göstermekte; personel yetersizliğine ve hizmet kalitesinin düşmesine doğrudan yol açmaktadır.
"Kurumun 184 kapasiteli olduğu ancak 263 çocuğun kaldığı, bu sebeple personel eksiği olduğu tespit edilmiştir."
Kuruluşta görev yapan ev anneleri, personel sayısının yetersiz olduğunu açıkça dile getirmiştir. Her iki evin bakımından yalnızca bir grup sorumlusu sorumludur. Sağlık sorunları olan çocuklara yönelik ilave personel görevlendirilmesi talepleri karşılıksız kalmaktadır.
"Personel sayısının yetersiz olduğu, özellikle sağlık problemleri olan çocuklar ile ilgilenmek üzere ilave personel görevlendirilebileceği dile getirilmiştir."
TİHEK, fiziksel koşulların yetersizliğinin doğrudan işkence ve kötü muamele kapsamında değerlendirilebileceğini vurgulamaktadır. Mevcut evlerde 3 odaya 10–12 çocuk yerleştirilmekte; bireysel mahremiyet ve kişisel alan standartları sağlanamamaktadır.
"Fiziksel koşulların yetersizliği işkence ve kötü muamele kapsamında değerlendirilebilmektedir."
Aileleri tarafından hiç okula gönderilmemiş, okuma-yazma bilmeyen çocukların varlığı tespit edilmiştir. Okula devamsızlık ciddi bir sorun olarak öne çıkmakta; koruma altındaki çocukların eğitimde akranlarına kıyasla belirgin biçimde dezavantajlı konumda olduğu görülmektedir.
"Aileleri tarafından okula gönderilmemiş, okuma yazma bilmeyen çocukların bulunması nedeniyle çocuk ile okul arasında bağ kurmakta zorluklar yaşanmaktadır."
Çocukların bireysel gelişimini desteklemeye yönelik uygulamalar, diğer kamu kurumlarının tepkileri nedeniyle kısıtlanmaktadır. Tüm ihtiyaçlarının kurum tarafından karşılanması, çocukların fatura ödeme gibi gündelik hayat becerilerinden yoksun kalmasına yol açmaktadır.
"Çocukların tüm ihtiyaçları merkez tarafından karşılandığından fatura ödeme gibi gündelik hayatın içinde yer alan hususlarda eksik kaldıkları dile getirilmiştir."
TİHEK raporu yalnızca sorunları değil, kuruluşun güçlü yönlerini de kayıt altına almıştır. Dürüst bir değerlendirme için bu bulgular da kamuoyuyla paylaşılmaktadır.
Bina ve bahçenin bakımlı, temiz ve düzenli tutulduğu gözlemlenmiştir.
Personel ile çocuklar arasında güçlü ve özel bir bağın kurulmuş olduğu değerlendirilmiştir.
Voleybol, basketbol, taekwondo, buz hokeyi, okçuluk gibi spor dallarında aktif çalışmalar yürütülmektedir.
El sanatları, seramik, müzik, resim atölyeleri ile kültürel gelişim desteklenmektedir.
8 gönüllü grup ve 5 bireysel gönüllü düzenli ziyaretler gerçekleştirmektedir.
18 yaş sonrası için eğitim ve iş yerleştirme destek mekanizmaları mevcuttur.
TİHEK'in tespitleri, Türkiye'deki mevcut CES modelinin yapısal kırılganlıklarını gözler önüne sermektedir. CES Bursa, bu sorunların her birini tasarım aşamasında çözmeyi hedeflemektedir.
Kapasite aşımı (%43)
Sabit 100 kişilik kapasite — hiçbir koşulda aşılmayacak
Personel yetersizliği
Her ev için tam kadro; uluslararası eğitimli bakım ekibi
Bireysel alan yetersizliği
Min. 180 m² ev, bireysel oda hedefi, kişisel mahremiyet
Tek yaş grubu (13–18 kız)
4 yaş grubu: 0–6, 7–12, 13–18 kız, 13–18 erkek
Eğitime erişim sorunu
Yerleşik eğitim desteği, gönüllü ağı, mentörlük programı
Gündelik hayat becerileri eksikliği
Ev ekonomisi, bütçe yönetimi ve yaşam becerileri eğitimi
CES Bursa projesi, Türkiye'deki çocuk bakım sisteminin güçlü ve zayıf yönlerini açıkça kabul ederek yola çıkmaktadır. TİHEK gibi bağımsız denetim kurumlarının raporları, sistemin nerede iyileştirilmesi gerektiğini gösteren en değerli belgelerdir. Bu tespitleri kamuoyuyla paylaşmak, hem mevcut sisteme saygının hem de daha iyi bir gelecek inşa etme kararlılığının ifadesidir.